Cefndir y Prosiect

Mae Promenâd y Gogledd Abermaw yn rhan o amddiffynfa arfordirol tref Abermaw. Mae’n diogelu’r eiddo sydd y tu ôl i’r promenâd, y rheilffordd a’r arfordir yn gyffredinol. Mae’r promenâd a Rhodfa’r Mor wedi’u hadeiladu ar arglawdd uchel ac yn ffurfio rhan o’r amddiffynfa gyffredinol rhag y môr. Ar flaen yr arglawdd mae wal fôr (pileri dalennog, llethr â wyneb maen a phrif wal grwm).

Mae’r Promenâd wedi bod yn nodwedd o Abermaw ers dros ganrif, gyda’r amddiffynfeydd yn cael eu hychwanegu atynt a’u gwella dros y degawdau. Arweiniodd adeiladu’r strwythur concrit a’r groyneiau yn y 1930au at ostyngiad yn lefelau’r traeth, gan arwain at waith gosod palisiau dur (sheet piling) yn 1955 i atgyfnerthu’r wal. Roedd angen gwaith pellach yn 1972 pan gafodd sylfaen strwythur y promenâd ei chryfhau oherwydd gostyngiad pellach yn lefelau’r traeth.

O ddechrau’r 2000au ymlaen mae lefelau’r traeth wedi gostwng yn gyflymach oherwydd codiad yn lefel y môr. Y prif gyfeiriad tonnau yn Abermaw yw’n berpendicwlar i’r arfordir, sy’n golygu bod symudiad gwaddod i fyny ac i lawr y traeth yn fwy cyffredin na symudiad ar hyd yr arfordir (longshore). Mae’r twyni i’r de wedi tyfu’n sylweddol ers adeiladu’r groesffordd (causeway) yn y 1970au, a arweiniodd yn wreiddiol at gronni gwaddod ar ran ogleddol y strwythur.

Ar ôl y dyddodiad gwaddod cychwynnol hwnnw, mae cludiant gan y gwynt wedi parhau i ychwanegu deunydd at y twyni, gan arwain at eu maint presennol. Heb y cynllun, bydd lefelau’r traeth yn parhau i ostwng wrth i donnau adlewyrchu oddi ar wal fertigol y strwythur concrit ac erydu gwely’r môr. Bydd y rhwystr cerrig (rock revetment) yn amsugno egni’r tonnau, gan leihau cyfradd yr erydiad a chyfyngu ar ostyngiad pellach yn lefelau’r traeth.

Mae newid hinsawdd yn achosi i lefel y môr godi, gan arwain at lefelau dŵr uwch. Mae hefyd yn cynyddu amlder a dwyster stormydd a glaw trwm. Mae’r cyfuniad o’r ffactorau hyn yn arwain at ymchwydd storm mwy ac yn amlach, sy’n cynyddu’r risg o lifogydd yn Abermaw.

Digwyddodd llifogydd mawr yn 2014 pan gafodd amddiffynfa Promenâd Gogledd ei gorlethu a digwyddodd llifogydd y tu ôl i’r promenâd. Heb welliannau i’r amddiffynfa, mae dros 900 o eiddo mewn perygl o lifogydd o dan amodau presennol (siawns o 1% mewn unrhyw flwyddyn).

Cefndir y Prosiect a Chyllid
•Yn sgil cymeradwyo’r Achos Busnes Amlinellol yn 2021, mae’r prosiect wedi derbyn rhagor o gyllid drwy raglen Rheoli Perygl Llifogydd ac Erydu Arfordirol (FCERM) Llywodraeth Cymru er mwyn datblygu’r Achos Busnes Llawn.
•Yn unol â’r Strategaeth Genedlaethol ar gyfer FCERM yng Nghymru, mae’r rhaglen hon yn canolbwyntio ar reoli’r perygl o lifogydd i bobl a seilwaith, yn ogystal â sicrhau manteision ehangach i’r gymuned.
• Mae’r cam hwn o’r cynllun wedi’i ariannu’n llawn gan Lywodraeth Cymru. Bydd 85%o’r gwaith adeiladu’n cael ei ariannu gan Lywodraeth Cymru a 15% gan Gyngor Gwynedd